İanopoulos Yorgos – Deniz Kazası

Yanopoulos Yorgos, ‘Deniz Kazası’, Yeni e, S. 4, s. 4, 5.

1961 doğumlu Yorgos İannopoulos 1995’ten beri ENEKEN dergisini yayımlamakta. Aynı adlı yayınevinin de yöneticisidir. İki şiir kitabı, bir de romanı var. Şiirleri seslendirilerek, CD olarak yayımlanmıştır. Düzyazı eserleriyle beraber birçok eseri çeşitli dillere çevrilmiştir.

Aşağıdaki eser Eneken 3 aylık edebiyat dergisinin Türkiye temalı 2016 Temmuz – Ağustos – Eylül sayısında Yunanca yayımlanmıştır.

DENİZ KAZASI

Bir deniz kazası görüntüsünde, karşı konulmaz bir şiirsellik vardır. Bazen güzelliği oluşturan gücü ve yabaniliği besleyip hatırlatan şey görüntülerin tezatlığıdır. İnsani gayretlerin yok olması, insan mevcudiyetinin enkaz ve harabeleri, felaketten sonraki süre, hareket ve zekâ, doğal haliyle hayatın ta kendisine ait çözümler ve yaratıcılığın ta kendisi, ölümün gerçekliği üzerine durumun halefliğini üstlenen hayat mekanizmasıdır. Sualtı dünyası, insanlardan geriye kalan, insan eliyle yaratılmış harabe ve enkaza yerleşerek hayat vermeye gelir.

Bir deniz kazası görüntüsünün gerilim ve belirsizliğini, algılama ve bilinci meydana getiren yapısal tezatlıklar takviye edip yönetir. Dilde mesela, mavi ve türevleri doğrudan deniz kazası sahnesiyle ilişkilendirilir. Fakat suların sessizliği şeffaftır, renk ise ışığa, gökyüzünün yansımasına göre farklılık gösterir.

Tabii sözlerdeki çelişkiler, insan eserlerinin yani sınıfsal şiddet tarihinin, en kahredici, korkunç ve hakaret dolu haliyle ortaya çıkmasını engellemez. Bu noktada sözler bir medeniyetin tamamının, tamamen yok olmaya doğru ilerlemesinde bir prelüd gibi işler. Vasa’yla[1] Titanik insan kibrinin yol açtığı feci iki deniz kazası vakasını teşkil ediyorsa, Amerika Birleşik Devletleri’nden, Alman kuşatması altındaki Büyük Britanya’ya doğru yola çıkan, 4500’den fazla geminin oluşturduğu filonun mürettebatının İkinci Dünya Savaşı’nda Atlantik Okyanusu’nun derinliklerinde korkunç şekilde hayatını kaybetmesi, rakibin felaket ve kazaya uğramasının en yüce amaç olduğu dünya savaşları arenasındaki korkunç olaylardan sadece biridir. Bu “kutsal görev”in eylemcileri, 1000 yıl sürmesi umulan Üçüncü Reich’ın alabora olmasıyla Hitler’in halefi olarak başa geçen Büyük Amiral Dönitz’e[2] ait Alman u-bot denizaltılarının mürettebatıdır. Atlantik Okyanusu’nun buz gibi sularında yaşıtı denizcileri boğan gençler, savaş dönemlerinde ahlaksız katilleri “kahraman” sayan vicdanların bilindik sapkınlığına göre kahraman ve mert savaşçı ilan edilmişti.

İnsan vicdanının kurban gittiği bu deniz kazasında, bir umut ışığı olan olaylar da -genellikle hafızaların derinliğinde gömülü kalan- olmamış değildir. Hollanda’nın Almanlar tarafından işgali sırasında Hollanda Komünist Parti üyesi iki işçi Jan Pick[3] ve Willem Kraan, Amsterdam’da vatandaşları, Yahudi’lerin ölüm kamplarına gönderilmesine karşı genel greve gitmeye ikna etmiştir. Nazi işgalindeki bir Avrupa şehrinde toplu direnç ve toplumsal dayanışma örneği olarak olağanüstü ve eşsiz bir tarihi öneme sahip bu olay, savaşın ve sınıfsal şiddetin alabora olmasına güçlü bir örnektir.

Günümüzde yakın geçmiş artık uzun zaman öncesine dayanan hikâyeler gibi önemini çabucak yitiriyor. Fakat savaşların şiddeti, egemen sınıfın gücünü metodik ve sistematik olarak uygulaması, bu gücün muhafaza edilmesinin medeniyeti doğrudan tehlikeye attığını ortaya koymakta. Fransa’nın Polinezya’daki nükleer silah deneme alanı sebebiyle Pasifik Okyanusu sularının gördüğü, geri dönüşü olmayan ekolojik zarar, Fukuşima kâbusu, milyarlar karşılığında İtalyan mafyası tarafından Avrupa şirketlerinin toksik ve nükleer atıklarıyla dolu teknelerinin Adriyatik Denizi’nin güney sularında batırılması, Suriye’nin kimyasallarının ABD Deniz Kuvvetleri tarafından Girit Adası’nın güney sularında yok edilmesi, bizleri bir üretim biçiminin, bir medeniyetin tamamının çıkmaza girmesi ve alabora olmasına kadar götüren bir dramın enstantanelerini teşkil eder.

Yakın geçmişten bir şahsiyet Jan Pick “Denizde boğulmakta olan birini gördüğünde ne yaparsın?” diye kendi kendine sorar. “Suların temiz olup olmadığını sorgulamazsın. Hayat kurtarmak için sadece suya atlarsın, çünkü başka seçenek yoktur.[4]

Çağdaş toplumlar, boğulan insanların dramına nasıl bir yanıt veriyor? Medeni toplumlar Akdeniz’in sularında boğulmuş mülteci çocuklarını görünce ne tepki verdi?

Avrupa Birliği liderlerinin –kendi yarattıkları ve kendi çıkarları için kullanmaya çalıştıkları– kriz dönemlerinde, nükleer uçak gemilerinin platformlarından sembolik mesajlar göndermeyi tercih etmesi, politikalarının[5] tamamen alabora olduğunu algılayacak durumda olmadıklarını ortaya koyuyor. Zamanında yıkım ve felaket ekip, şimdi ya fondamentalizm gibi tepkisel hareketlerle ya da Avrupa’da aşırı sağın endişe verici yükselişiyle[6] fırtına biçen politikalarının.

Tarih öğreticidir. Sadece sosyal mücadeleler, ezilenlerin sınıfsal dayanışması ve dünya vatandaşlarının büyük çoğunluğunun hayati menfaatlerini, hayatını, onuru ve umudunu savunan politik organların yaratılması, bizleri bütün bir medeniyetin –tetikte bekleyen- alaborasından koruyabilir. Naçiz Jan Pick ve Willem Kraan’ın bu olağanüstü hareketi dayanışmaya bir örnektir. İki dünya savaşı, atom bombası ve Naziler’in toplama kamplarının sığdırıldığı geçen yüzyılın fırtına ve korkunç deniz kazalarından, insani değerleri kurtaran da bunun gibi davranışlar olmuştur. Ekonomik ve toplumsal krizlerin, savaşların, mültecilerin, kovalananların ve yerlerinden edilenlerin tüm dünyada süratle arttığı, faşizmin ve tepkiselliğin yeniden canlandığı bu çalkantılı dönemde, insanlık ciddi bir sınavdan geçmeye devam ediyor.

[1] 17. yüzyılda İsveç’teki emperyalist hareketler döneminde Hollandalılar tarafından inşa edilen, İsveç Deniz Kuvvetleri’ne ait, 300 metrelik savaş gemisidir. Gemi, inşasındaki sahtekârlıklar, aşırı ağır toplar ve kendini askeri bir deha olan gören hırslı İsveç kralı Büyük Gustav Adolf’e (Gustav Adolf den store, 1594-1632) övgü niteliğindeki aşırı süslemeler yüzünden, Hollandalıların işlettiği tersaneden suya indirilişinden hemen sonra batmıştır.

[2] Karl Dönitz, 1891-1980.  Hitler’in halefi, Alman denizci. 1. Dünya Savaşı’nda İngilizlere savaş esiri düşen bir denizaltı subayı olarak “kurt kapanı” veya “grup taktiği” olarak bilinen Rudeltaktik’i geliştirdi. Nürnberg Mahkemesi’nde savaş suçlarından yargılanarak 10 yıl hapiste kaldıktan sonra Hamburg yakınlarında bir köyde, ölene kadar sakin bir yaşam sürdü.

[3] Sanayi işçileri, özel sektör çalışanları ve devlet memurları çağrıya “Bu pogromlar işçi sınıfına bir saldırıdır: Grev, grev, grev,” sloganıyla cevap vererek sokaklara döküldü. Nazi ordularının işgali altındaki ülkede, eşi görülmemiş ve akıl almaz bir toplumsal dayanışma örneğiydi. Grev Hilvesum, Zaandam, Haarlem ve Utrecht gibi komşu kentlere de yayıldı. Grev sert ve kanlı bir şekilde bastırılmıştır. Αd Van Liempt, Hitler’s bounty hunters. The Betrayal of the Jews, Berg Yayınevi, Οxford-New York, 2005.

[4] The World at War, Occupation, anlatıcı: Laurence Olivier, yönetmen: Michael Darlow, yapımcı: Jeremy Isaacs, metinler: Charles Bloomberg, BBC 1973.

[5] Emma Sky, Τhe Unraveling: High Hopes and Missed Opportunities in Iraq (2015)

[6] İ Efimerida ton Sintakton, 3-4 Eylül 2016.

Yunanca aslından çeviren: Lale Alatlı

Destek: Athina Katsiveli

Το Ναυάγιο

Yπάρχει κάτι το συντριπτικά ποιητικό στη θέα ενός ναυαγίου. Είναι η αντίθεση των εικόνων που τροφοδοτεί και υπενθυμίζει τη δύναμη και την αγριάδα που συγκροτεί καμμιά φορά την ομορφιά. Είναι η  καταστροφή του ανθρώπινου μόχθου, τα συντρίμμια και τα χαλάσματα της ανθρώπινης παρουσίας και έπειτα ο χρόνος μετά την καταστροφή, η κίνηση και η επινοητικότητα, οι λύσεις της ίδιας της ζωής, στη φυσική της εκδοχή, η ίδια η δημιουργία, ο μηχανισμός της ζωής που αναλαμβάνει ως διάδοχη κατάσταση πάνω στην πραγματικότητα του θανάτου. Ο θαλάσσιος κόσμος έρχεται να κατοικήσει και να δώσει ζωή στα συντρίμμια και στα ναυάγια των ανθρώπων.

   Την ένταση και την αμφισημία της εικόνας ενός ναυαγίου ενισχύουν και συντονίζουν οι δομικές αντιφάσεις που συγκροτούν την πρόσληψη και τη συνείδηση. Στη γλώσσα, για παράδειγμα, το γαλάζιο και οι εκδοχές του συνδέονται άμεσα με το σκηνή του ναυαγίου. Κι όμως η σιωπή των υδάτων είναι διάφανη και το χρώμα έχει να κάνει με το  φως, με το καθρέφτισμα του ουρανού.

   Οι αντινομίες του λόγου δεν αποτρέπουν βέβαια τα έργα των ανθρώπων, δηλαδή την ιστορία της ταξικής βίας, από το να εκδηλώνεται στην πιο συντριπτική, μακάβρια και υβριστική της εκδοχή. Εδώ το σχήμα λόγου λειτουργεί ως προανάκρουσμα για την πορεία προς τον αφανισμό ενός ολόκληρου πολιτισμού. Αν το Vasa1 και ο Τιτανικός δηλώνουν δύο άκρα στις εκδοχές των ναυαγίων της ανθρώπινης αλαζονείας, ο φρικτός θάνατος στην άβυσσο του Ατλαντικού Ωκεανού στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου των πληρωμάτων περισσότερων από 4500 σκαφών που σχημάτιζαν τις νηοπομπές από τις ΗΠΑ στην πολιορκημένη από τους Γερμανούς Μεγάλη Βρετανία αποτελεί ένα μόνο από τα φρικτά επεισόδια στο σφαγείο των παγκόσμιων πολέμων, όπου η καταστροφή και το ναυάγιο του αντιπάλου γίνεται ύψιστος σκοπός. Δράστες αυτών των «ηρωϊκών πράξεων» τα πληρώματα των γερμανικών υποβρυχίων Uboat του ναυάρχου Ντένιτς2 που χρίστηκε διάδοχος του Χίτλερ στο ναυάγιο του Τρίτου Ράιχ που θα διαρκούσε 1000 χρόνια. Οι νεαροίι που έπνιγαν τους συνομήλικούς τους ναυτικούς στα παγωμένα νερά του Ατλαντικού είχαν τη φήμη του ήρωα και του ευγενικού πολεμιστή σύμφωνα με την χαρακτηριστική στρέβλωση των συνειδήσεων που σε περιόδους πολέμου θεωρεί τους αδίστακτους εγκληματίες «ήρωες» της πατρίδας.

   Στο ναυάγιο αυτό της ανθρώπινης συνείδησης υπάρχουν ωστόσο πράξεις ―συχνά βυθισμένες στη λήθη της συγκυρίας— που αποτελούν ελπίδα φωτός. Στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στην Ολλανδία δύο εργάτες του Άμστερνταμ, ο οδοκαθαριστής Jan Pick3 και ο Willem Kraan, μέλη του Oλλανδικού Κομμουνιστικού Κόμματος, παρακίνησαν του πολίτες της ολλανδικής πρωτεύουσας σε γενική απεργία εναντία στον εκτοπισμό των Εβραίων συμπολιτών τους στα στρατόπεδα θανάτου. Πρόκειται για μια σπουδαία, μοναδικής ιστορικής σημασίας, πράξης συλλογικής αντίστασης και κοινωνικής αλληλεγγύης σε κατεχόμενη από τα ναζιστικά στρατεύματα πόλη της Ευρώπης φωτεινό παράδειγμα στο ναυάγιο του πολέμου και της ταξικής βίας.

   Στις μέρες μας το πρόσφατο παρελθόν μοιάζει με μακρινές ιστορίες. Κι όμως η βία των πολέμων, η μεθοδευμένη και συστηματική εκδήλωση της ισχύος των κυρίαρχων τάξεων φανερώνουν ότι η διατήρηση της εξουσίας τους θέτει σε άμεσο κίνδυνο τον πολιτισμό. Η ανεπανόρθωτη οικολογική καταστροφή των θαλασσών του Ειρηνικού, πεδίο δοκιμής του πυρηνικού οπλοστασίου της Γαλλίας στην Πολυνησία, ο εφιάλτης της Φουκουσίμα, η έναντι αμοιβής δισεκατομμυρίων καταβύθιση σκαφών μετοξικά και πυρηνικά απόβλητα ευρωπαϊκών εταιριών στα νερά της νότιας Αδριατικής από την ιταλική Μαφία, η καταστροφή των χημικών της Συρίας από το ναυτικό των ΗΠΑ στη θάλασσα νοτίως της Κρήτης αποτελούν στιγμιότυπα ενός δράματος που μας παραπέμπει στα αδιέξοδα και στο ναυάγιο ενός ολόκληρου πολιτισμού, ενός τρόπου παραγωγής.

   «Tι κάνεις όταν δεις έναν άνθρωπο να πνίγεται στα νερά», θα αναρωτηθεί από το πρόσφατο παρελθόν, ο Jan Pick. «Δεν ρωτάς αν τα νερά είναι καθαρά ή όχι. Βουτάς να τον σώσεις γιατί απλώς δεν υπάρχει άλλη επιλογή»4.

   Πως απαντούν οι σύγχρονες κοινωνίες στο δράμα των ανθρώπων που πνίγονται; Πως αντέδρασε ο πολιτισμένος κόσμος στα πνιγμένα παιδιά των προσφύγων στα νερά της Μεσογείου;

   Το γεγονός ότι οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιλέγουν να στείλουν συμβολικό μήνυμα στους καιρούς της κρίσης ―την οποία οι ίδιοι προκάλεσαν και κυνικά επιχειρούν να αξιοποιήσουν― από τις πλατφόρμες των πυρηνοκίνητων αεροπλανοφόρων τους αποκαλύπτει ότι δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν το ναυάγιο της πολιτικής τους5. Μιας πολιτικής που έσπειρε τον όλεθρο και την καταστροφή τώρα θερίζει θύελλες είτε με μορφή των αντιδραστικών κινημάτων όπως αυτό του φονταμενταλισμού είτε με την ανησυχητική άνοδο της ακροδεξιάς στην Ευρώπη6.

   Ιστορία διδάσκει. Μόνον οι κοινωνικοί αγώνες, η εκδήλωση της ταξικής αλληλεγγύης των καταπιεσμένων και η δημιουργία πολιτικών οργάνων που υπερασπίζονται τα ζωτικά τους συμφέροντα, τη ζωή, την αξιοπρέπεια και την ελπίδα της συντριπτικής πλειοψηφίας των πολιτών του κόσμου μπορεί να μας προφυλάξει από το διαγραφόμενο ναυάγιο ενός ολόκληρου πολιτισμού. Ωστόσο η σπουδαία δράση των ταπεινών Jan Pick και Willem Kraan αποτελεί παράδειγμα αλληλεγγύης. Πράξεις σαν αυτές διέσωσαν τις αξίες του ανθρωπισμού από τις καταιγίδες και τα τρομακτικά ναυάγια του περασμένου αιώνα των δύο παγκοσμίων πολέμου, της ατομικής βόμβας και των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης. Στους ταραγμένους καιρούς που διανύουμε, της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, των πολέμων, των προσφύγων, των διωκόμενων και κατατρεγμένων της γης, της αναβίωσης του φασισμού και της αντίδρασης το αίτημα του ανθρωπισμού παραμένει κρίσιμο..

  1. Πολεμικό σκάφος του σουηδικού ναυτικού μήκους 300 μέτρων που κατασκευάστηκε από ιδιώτες Ολλανδούς την περίοδο των ιμπεραλιστικών βλέψεων της Σουηδίας τον 17ο αιώνα. Το σκάφος βυθίστηκε αμέσως μετά την καθέλκυσή του λόγω των κατασκευαστικών ατασταλιών του Ολλανδού ναυπηγού, του υπερβολικού βάρους των κανονιών του και της πολυκύμαντης διακόσμησής του που αποσκοπούσε στο να εξυμνεί τον φιλόδοξο σουηδό βασιλιά Γουσταύο Αδόλφο τον Μέγα (Gustav Adolf den store) (1594-1632) που θεωρούσε τον εαυτό του στρατιωτική ιδιοφυία.
  2. Karl Dönitz, 1891-1980. Γερμανός ναύαρχος διάδοχος του Χίτλερ. Ως αιχμάλωτος αξιωματικός υποβρυχίων των Άγγλων στον Α΄. Π. Πόλεμο επεξεργάστηκε την τακτική Rudeltaktik γνωστή ως «αγέλη των λύκων». Δικάστηκε για εγκλήματα πολέμου στη Νυρεμβέργη και μετά από 10 χρόνια φυλάκισης έζησε ήσυχα σε χωριό κοντά στο Αμβουργο όπου και πέθανε.
  3. Με το σύνθημα «Αυτά τα πογκρόμ αποτελούν επίθεση στην εργατική τάξη: Απεργία, απεργία, απεργία», βιομηχανικοί εργάτες, υπάλληλοι και δημόσιοι υπάλληλοι απάντησαν στο κάλεσμα και κατέβηκαν στους δρόμους. Ήταν μια πρωτοφανής και αδιανόητη εκδήλωση κοινωνικής αλληλεγγύης σε κατεχέμενη από ναζιστικά στρατεύματα χώρα. Η απεργία επεκτάθηκε και σε γειτονικές πόλεις στο Hilvesum, Zaandam, Haarlem και στην Ουτρέχτη. Η απεργία αντιμετωπίστηκε με σκληρή αιματηρή καταστολή.Βλ.:Αd Van Liempt, Hitler’s bounty hunters. The Betrayal of the Jews, εκδ. Berg, Οxford-New York, 2005.
  4. Βλ. The World at War, Occupation, αφηγ: Laurence Olivier, σκηνοθεσία Michael Darlow, παραγωγή: Jeremy Isaacs, κείμενο Charles Bloomberg, παραγωγή BBC 1973.
  5. Emma Sky, Τhe Unraveling: High Hopes and Missed Opportunities in Iraq (2015)
  6. Βλ. Η Εφημερίδα των Συντακτών, 3-4 Σεπτεμβρίου 2016.

Γιώργος Ιαννόπουλος

“İanopoulos Yorgos – Deniz Kazası” için bir yorum

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir